Veneuze / arteriŽle ulercera vormen een belangrijk gezondheidsprobleem en de sleutel tot het succesvol behandelen, ligt in het gebruik van compressietherapie. Verschillende factoren kunnen echter de goede resultaten van compressietherapie beÔnvloeden. De grote variŽteit aan aan beschikbare compressiesystemen, verschillen in terminologie en onvoldoende kennis van de effecten van druk onder het verband, leiden nogal eens tot verwarring en ineffectieve zorg. Daarbij komt dat er veel patiŽnten zijn die een behandeling nodig hebben die niet in de studieboeken voorkomt. Dit zorgt voor praktische uitdagingen bij de toepassing van compressietherapie.

Waarom compressietherapie?
Compressietherapie uitgevoerd op de juiste manier kan de genezing van ulcus cruris bevorderen en de kwaliteit van leven van de patiŽnt verbeteren.

Compressie is het direct uitoefenen van druk op een ledemaat, waardoor oedeem (vochtophoping) vermindert en de bloedtoevoer richting het hart bevordert.






Compressie heeft invloed op het veneuze, arteriŽle en lymfatische systeem.

Voor het goed kunnen toepassen van compressietherpapie is de volgende kennis belangrijk:
1. de werking van het circulatiesysteem;
2. de basisprincipes van het zwachtelen;
3. oorzaak en behandelen van een ulcus cruris.

Circulatiesysteem
Het bloed wordt vervoerd door verschillende soorten bloedvaten met elk hun eigen functie.

Er zijn 3 soorten bloedvaten, namelijk:
Ľ slagaders (arteriŽn)
Ľ aders (venen)
Ľ haarvaten

Slagaders vervoeren zuurstofrijk bloed door het lichaam. Ze staan bij elke hartslag behoorlijk onder druk. Hun dikke, elastische wand vangt de druk op.

Aders vervoeren zuurstofarm bloed. Aders staan minder onder druk en hebben daarom een dunnere wand. In de aders bevinden zich kleppen. Die zorgen ervoor dat het bloed de juiste kant op stroomt. 

In de haarvaten vindt uitwisseling plaats van zuurstof en voedingsstoffen naar het omringende weefsel. Tegelijkertijd worden afvalstoffen opgenomen en afgevoerd

Basisprincipe van het zwachtelen
Simpel gezegd, komt compressie neer op het afknijpen van het ledemaat, waardoor oedeem vermindert en de bloedtoevoer richting het hart wordt bevorderd.

Oorzaken en behandelen van ulcus cruris (open been)
Een open been kan ontstaan door:

ArteriŽle insufficiŽntie, een stoornis in het aanvoerende slagadersysteem

Er is dan sprake van vernauwing van de slagaderen (arterieen), zodat er te weinig zuurstof en voedingsstoffen in de weefsels komen, waardoor deze afsterven. Dit leidt tot zeer pijnlijke open plekken die in het algemeen moeilijk genezen.
Meestal bevinden deze open plekken zich aan de tenen en voeten en/of aan de buitenzijde van het onderbeen / enkel

veneuze insufficiŽntie, een afwijking in het afvoerende adersysteem (venen)
Dit is de meest voorkomende oorzaak in het aderstelsel. Hierbij wordt het bloed onvoldoende afgevoerd, hetgeen leidt tot opeenhoping van bloed (stuwing)

In de aderen zijn kleppen aanwezig die in verticale houding (tegen de zwaartekracht in) in het terugstromen van het bloed naar de voeten verhinderen. Als deze kleppen (zie foto) niet meer goed sluiten, stroomt het bloed gemakkelijk terug, waardoor de druk in der aderen en haarvaatjes toeneemt. Door de drukverhoging raakt de huid beschadigd en ontstaat er een open been.

Vaak klagen de patiŽnten over een moe, zwaar gevoel in de benen. Dit gaat meestal gepaard met (nachtelijke) krampen. Als de veneuze insufficiŽntie blijft voortbestaan, komt een proces op gang met een aantal kenmerkende symptomen:
Ľ oedeem
Ľ vaatafwijkingen
Ľ verkleuring van de huid
Ľ keratose
Ľ achteruitgang conditie huid

Richtlijn CBO

Het uitvoeren van compressietherapie
Compressietherapie kan op verschillende manieren worden uitgevoerd:

1.enerzijds met behulp van verbanden, hetzij zonder rek, hetzij met korte rek, hetzij met lange rek.


Wanneer een patiŽnt stil zit en niet beweegt is er een lage druk onder het verband dit wordt 'de rustdruk' genoemd. Zodra de patiŽnt gaat lopen spant de kuit aan en wordt deze korter en dikker. Hierdoor wordt de druk in het verband hoger omdat het verband minder mee rekt dan de omvangstijging van het been (de werkdruk). Na het ontspannen van de kuit wordt deze uiteraard weer langer en minder dik.
Wanneer een patiŽnt loopt is de druk dus niet regelmatig. Dat is anders als de patiŽnt constant in ruste is. Belangrijk is bij het zwachtelen met korte of lange rek, dus de bepaling van 'werkdruk' of 'rustdruk'.

korte rek zwachtel
Een korte rek zwachtel is niet zo elastisch en geeft een hoge druk op het been als het in beweging is. Je gebruikt een korte rekzwachtel meestal dus bij een mobiele patiŽnt, zij of hij mag deze dag en nacht dragen.

lange rek zwachtel

Bij een een patiŽnt is ruste kan je dus een lange rek zwachtel gebruiken. Een lange-rekzwachtel geeft in rust een hoge druk. Je legt hem ’s ochtends aan verwijdert hem voor de nacht.

Variaties op dit soort verbanden zijn de zinklijmverbanden: dit zijn korte-rekverbanden die je voor meerdere dagen kunt aanleggen bij ambulante patiŽnten. Ze blijven beter zitten (gedurende ťťn week), zijn comfortabeler, maar je kunt ze niet opnieuw gebruiken.

Een andere mogelijkheid is het meer-lagenverband, waarbij je meerdere zwachtels – twee of soms ook vier lagen - over elkaar aanbrengt. Dit verband kan een week ter plaatse blijven. Sommige deskundigen zeggen dat bij deze vier-lagenzwachtel de druk beter verdeeld zou zijn dan bij een korte- rekzwachtel, al is deze niet zo makkelijk te ‘regelen’.

De hoeveelheid druk
Compressie, het direct uitoefenen van druk op een ledemaat wordt gemeten in mmHg (millimeter kwikdruk). Samengevat kunnen we dus zeggen dat in de praktijk de druk onder het verband verschillend is. Meestal het laagst wanneer de patiŽnt ligt (druk in rust), en het hoogst wanneer de patiŽnt actief is (druk tijdens activiteit).

Er komen internationale verschillen voor bij de classificatie van druk.
De laatste tijd wordt de volgende standaard gehanteerd (WUWHS)

licht (> 20mmHG), matig (20 - 40 mmHG), sterk (40 - 60 mmHg en
zeer sterk (> 60 mmHG).

Wel verband kan ik het beste gebruiken?
Er is geen bewijs dat enig soort verband het beste is. Een verband moet zo goed mogelijk worden aangelegd en dit vergt enige zwachtelervaring.
Wanneer compressietherapie niet op de juiste manier wordt toegepast, kan het de genezing belemmeren en vertragen

2. anderzijds met behulp van elastische kousen.

TEK (Therapeutische Elastische Kous)
Bij lymfoedeem en mensen met spataders, oud trombose been of open benen is er een opeenhoping van vocht. Dit komt of omdat er teveel lymfvocht wordt "geproduceerd", of doordat er te weinig vocht wordt afgevoerd. In beide gevallen zal er vochtophoping zijn. De vochtproductie in de weefsels kan men remmen door de druk van buiten te verhogen. Dit kan gebeuren door bijvoor- beeld een verband of therapeutisch elastische kousen te dragen.
De lymfafvoer kan soms verbeterd worden door bepaalde technieken als lymfdrainage, ademhalingsoefeningen en dergelijke echter drukverhoging door een TEK blijft ALTIJD nodig.

Wanneer moet een tek gedragen worden?
Voor de nabehandeling van lymfoedeem zijn therapeutisch elastische kousen onmisbaar. In principe moet deze behandeling levenslang worden voortgezet. Na de gecombineerde behandelfase voor lymfoedeem manuele lymfdrainage en zwachtelen wordt een therapeutisch elastische kous voorgeschreven. Deze zorgt ervoor dat het behaalde resultaat van manuele lymfdrainage en/of zwachtelen gehandhaafd blijft. Het is belangrijk een kous overdag altijd te dragen!!

Rondbrei en vlakbrei
Elastische kousen worden gebreid. Er worden vlakbrei en rondbreikousen onderscheiden. Rondbrei kousen worden buisvormig gebreid, en hebben dus geen naden. Voor vlakbrei kousen wordt eerst een lap gebreid, waarvan een kous gemaakt wordt. Vlakbrei kousen zijn stijver, zodat ze vochtophoping in het been beter tegengaan. Maar ze zijn moeilijker aan te trekken, voelen warmer aan en hebben een naad op de kuit.

3CT3. de intermitterende pneumatische compressie (IPC).
Uit evidence blijkt dat IPC (een ruimte of “laars”, die bestaat uit met lucht gevulde kamers een bevestigd aan een elektronische pomp) gebruikt in combinatie met drukverbanden wellicht effectiever zijn dan alleen het gebruik van verband. Het afwisselend uitzetten en weer inkrimpen van de kamers zorgt voor intermitterende piekdrukken. Dit is vergelijkbaar met de werking van de kuitspierpomp en heeft meerdere voordelen. IPC is vooral geschikt voor patiŽnten die beperkt mobiel zijn of bij onvoldoende functie van de kuitspier. IPC wordt soms zonder verbanden gebruikt, bijvoorbeel bij patiŽnten met arteriŽle insufficiŽntie.

Nadelen van intermitterende pneumatische compressie (IPC) zijn:
de kosten, het geluid, het ongemak, mogelijke toename van exsudaat en
de technische complexiteit, vooral bij patiŽnten buiten het ziekenhuis of zorginstelling en voor ouderen. Hierbij is toegang to ondersteuning door professionals van essentieel belang.

Intermitterende pneumatische compressietherapie bij lymfoedeem
Onderzoeksrapport, september 2009-januari 2010, Hogeschool Utrecht

Bronnen:
Bomen over ulcus cruris vensoum Lohmann & Rauscher B.V. 2009
Compressie in veneuze ulcera - CONSENSUS Document WUWHS
Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie
Huidweb
lNederlands Lymfoedeem Netwerk
Wikipedia

Compressietherapie

A

Aders (venen)
Aders dienen in hoofdzaak om het zuurstofarm bloed van de spieren en de organen terug te voeren naar het hart. Daarna pompt het hart dit bloed naar de longen, waar het opnieuw met zuurstof wordt verrijkt.

De bloedvaten (structuur en functie)

Hart en bloedvaten

Nederlands Hartstichting

Ambulante compressie therapie
Ambulante compressie therapie (ACT) is een combinatie van zwachtelen en bewegen. Om het effect van de behandeling te behouden, worden ledenmaten ingezwachteld. In combinatie met compressietherapie is het van groot belang dat er bewegingsoefeningen worden gedaan.

Zwachtelen  video

Instructie zwachtelen video
video youtube
 

B

Buisverband
bijzonder geschikt als onderlaag bij compressie- therapie. Onder de zwacht beschermt het de huid

E

Enkel arm index

EAI

Bij de enkel-arm-index meet de arts de bloeddruk in uw enkel en in uw arm. Hij vergelijkt beide waarden. De verhouding tussen de bloeddruk in uw onderbenen en armen is de enkel-arm index.

D

Doppler onderzoek
Bij dit onderzoek wordt met geluidsgolven de bloed- doorstroming in de bloedvaten onderzocht.
Dit onderzoek wordt vooral gebruikt bij de behandeling van spataderen of bij een ‘open been’;

Onderzoek vaten


Doppler vaatonderzoek (claudicatio)

Duplex-onderzoek
Bij dit onderzoek wordt de kwaliteit van de aderen beoordeeld, niet alleen via een geluidsignaal, maar ook met een beeld (echo);

F

Fixatie
Wondbedekkers kunnen worden vastgezet met diverse typen fixatiematerialen. Van verschilende windsels tot netverbanden of buisverbanden.

L

Lymfoedeem
NLNET Nederlands Lymfoedeem Netwerk
 

P

Polsteren
Omdat het onderbeen niet overal gelijkmatig rond is, zal de druk die de zwachtel uitoefent niet overal gelijk zijn. Door te polsteren met watten (holtes opvullen) maak je het been egaal van vorm waardoor de druk optimaal verdeeld wordt over het been. Zolang er veel oedeem is rond de enkel, is polsteren niet nodig, omdat het been dan rond is. Hierna kan dan gezwachteld worden.

S

Spierpomp
De spierpomp is verantwoordelijk voor het in gang houden van de bloedstroom, vooral in de beenvaten. Als de beenspieren samentrekken, bevordert dit de bloedstroom. De kleppen in de aderen zorgen ervoor, dat het bloed in de benen alleen omhoog kan stromen. Als de spierpomp onvoldoende functioneert, komt de bloedstroom tot stilstand

U

Ulcus

N_CVI

Veneus ulcus
Bij veneus ulcus cruris is er een verstoring de bloed- circulatie dat teruggevoerd word uit de benen naar het hart. Er treed dan een hoge druk in de benen op, waardoor er oedeem (vochtophoping) ontstaat

Het vocht werkt zich uiteindelijk door de huid naar buiten, dit word ulcus genoemd. Rond de enkel, gebieden tussen de enkel en het begin van de kuitspier, zowel aan de binnenkant als aan de buitenkant van het been.

Arterieel ulcus
Een arterieel ulcus ontstaat doordat de aanvoer van bloed gestoord is. De oorzaak is vaak atherosclerose (aderverkalking). De risicofactoren hiervoor zijn oudere leeftijd, roken, diabetes mellitus, hypertensie en vetstofwisselings- stoornissen

Een ulcus cruris:
veneus of arterieel?


Wet van laplace
Het is van essentieel belang om rekening te houden met de factoren die van invloed zijn op de druk onder het verband.
De druk onder het wondverband wordt bepaald door de principes van de wet van Laplace.

    Druk = N x T x 4620
             C x W

N
= aantal lagen aangebracht verband
Hoe meer lagen, hoe groter de druk.


T = spanning van het verband. Hoe groter de uitgeoefende spanningskracht, hoe groter de druk

C = omvang en vorm van het ledemaat. Hoe kleiner de omvang, ongeacht welk punt er gemeten wordt, hoe groter de druk.

W = breedte van het verband. Hoe smaller het verband, hoe groter de druk.

The efficacy of Laplace’s equation in calculating bandage pressure in venous leg ulcers
Wounds UK, 2008, Vol 4, No

Woordenlijst

Compressie: het afkniijpen van het ledemaat, waardoor oedeem vermindert en de bloedtoevoor richting het hart bevordert

Info


Heeft u een interessante
link, stuur een mail
 

N_line1
Kleurtjes
compressietherapie

Hoe moet ik een zwachtel aanbrengen?
Ambulante Compressietherapie volgens CBO-richtlijn

Gebruik en aanleggen van een enkelzwachtel
HagaZiekenhuis

Hartstichting
N_line1
N_line1
N_line1
Banner_startwondverzoring_NEW

Volg ons ook op: